Türkü Türleri: Uzun Hava ve Kırık Hava
Türk halk müziğinde ezgiler, ritim yapılarına göre iki büyük gruba ayrılır: belirli bir usule bağlı olmayan uzun havalar ve belirli bir usulle (ritimle) çalınıp söylenen kırık havalar.
Uzun hava
Uzun havalar serbest ritimli ezgilerdir; okuyucu sesini dilediği kadar uzatabilir, süsleyebilir. Genellikle geniş ses aralığında, içli ve yanık bir söyleyişle icra edilir. Çoğu zaman bir kırık havadan önce “giriş” olarak okunur. Başlıca uzun hava türleri:
- Bozlak: İç Anadolu’nun tiz ve yanık sesle, çoğunlukla bağlama eşliğinde okunan uzun havasıdır. Acı, ayrılık ve yiğitlik konularını işler.
- Hoyrat (horyat): Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yaygındır; çoğunlukla cinaslı mani sözleriyle okunur.
- Divan ve gazel: Aruz ölçülü sözlerle okunan uzun havalardır.
- Barak havası: Güneydoğu’nun kendine özgü, epik karakterli uzun havasıdır.
- Maya, yol havası, gurbet havası, ağıt: Yöresel adlarla bilinen diğer uzun hava türleridir.
Kırık hava
Kırık havalar belirli bir usule (2/4, 5/8, 7/8, 9/8 gibi ölçülere) bağlı ezgilerdir. Türkülerin büyük çoğunluğu bu gruptadır. Oyun havaları da kırık havaların içinde yer alır:
- Zeybek: Ege’nin ağır ve vakur oyun havası; çoğunlukla 9/8’lik ağır usuldedir.
- Horon: Karadeniz’in hızlı, kemençe eşliğinde oynanan oyun havası; sıklıkla 7/16 ve 5/8 usullerinde.
- Halay: Doğu, Güneydoğu ve İç Anadolu’da davul-zurna eşliğinde topluca oynanan oyun.
- Karşılama: Trakya ve Marmara’nın 9/8’lik hareketli oyun havası.
- Bar: Doğu Anadolu’da topluca, el ele oynanan oyunlar.
- Teke zortlatması, misket, kaşık havası: Yöresel oyun havalarından bazılarıdır.
| Uzun hava | Kırık hava | |
|---|---|---|
| Ritim | Serbest | Belirli usul |
| Söyleyiş | Uzatmalı, süslemeli | Ölçülü, düzenli |
| Örnek türler | Bozlak, hoyrat, barak | Zeybek, horon, halay |
İlgili: Türkü nedir? · Halk müziği sazları






Bir yanıt yazın