Uyak (Kafiye) ve Redif Nedir? Türleriyle Anlatım
Şiirde ahengi sağlayan en önemli araçlardan ikisi uyak (kafiye) ve rediftir. İkisi çoğu zaman yan yana bulunur ama aynı şey değildir.
Redif nedir?
Dize sonlarında tekrarlanan, yazılışı, okunuşu, anlamı ve görevi aynı olan ek, kelime ya da kelime gruplarıdır. Redif bulunurken dizenin sonundan geriye doğru gidilir; görevi aynı olan bölüm redif sayılır.
Örnek (özgün dizeler):
Yollar uzar dağımda
Güller açar bağımda
Buradaki “-ım” iyelik eki ile “-da” bulunma hâli eki aynı görevde tekrarlandığı için “-ımda” rediftir. Rediften önce kalan “dağ” ve “bağ” kelimelerindeki “-ağ” ses benzerliği ise uyaktır (tam uyak).
Uyak türleri
- Yarım uyak: Tek ses benzerliği. Örnek: “aç – üç“.
- Tam uyak: İki ses benzerliği. Örnek: “yar – bar“.
- Zengin uyak: Üç ya da daha fazla ses benzerliği. Örnek: “ayaz – beyaz“.
- Cinaslı uyak: Yazılışı aynı, anlamı farklı kelimelerle yapılan uyak. Örnek: “yüz” (sayı) – “yüz” (çehre).
Uyak düzenleri
| Düzen | Şema | Nerede görülür? |
|---|---|---|
| Düz uyak | aaab / cccb | Koşma, türkü dörtlükleri |
| Çapraz uyak | abab | Batı etkili şiir |
| Sarma uyak | abba | Sone ve modern şiir |
| Mani tipi | aaxa | Mani, rubai |
| Gazel tipi | aa / ba / ca | Gazel, kaside |
İlgili: Hece ve aruz ölçüsü






Bir yanıt yazın