Türk Müziğinde Şarkı Formu: Zemin, Nakarat, Meyan
“Şarkı” kelimesi günlük dilde her türlü sözlü müzik eseri için kullanılsa da Türk müziğinde belirli bir formun adıdır. Klasik Türk müziğinde şarkı, genellikle dörtlüklerden oluşan bir güftenin (söz) belirli bir makam ve usulde bestelenmesiyle ortaya çıkar.
Şarkı formunun bölümleri
- Zemin: Şarkının ilk dizelerinin bestelendiği, makamın tanıtıldığı giriş bölümüdür.
- Nakarat: Her dörtlükte tekrarlanan, şarkının akılda kalan bölümüdür.
- Meyan: Ezginin farklı bir perdeye ya da makama geçtiği, şarkıya renk katan orta bölümdür. Ardından yeniden nakarata dönülür.
- Aranağme: Bölümler arasında sazlarla çalınan sözsüz ezgidir.
En yaygın şema şöyledir: Zemin – Nakarat – Meyan – Nakarat. Bazı şarkılarda meyan bulunmaz ya da birden çok meyan olur.
Güfte ve beste
Şarkının sözüne güfte, sözü yazan kişiye güftekâr; ezgisine beste, besteyi yapan kişiye bestekâr denir. Bir eserin künyesinde genellikle makam, usul, güftekâr ve bestekâr bilgileri yer alır. Sitemizdeki şarkı sayfalarında da “Söz” ve “Müzik” bilgileri bu amaçla verilir.
Şarkının divan şiiriyle ilişkisi
Şarkı, divan edebiyatında bestelenmek için yazılan yerli bir nazım biçimi olarak doğmuştur. Zamanla musikide ayrı bir form hâline gelmiş, 19. ve 20. yüzyılda en sevilen form olmuştur. Bkz. Divan şiirinde nazım biçimleri.
Günümüzde şarkı
Bugün pop, rock, arabesk ve özgün müzikte şarkılar genellikle giriş – kıta (verse) – nakarat (chorus) – köprü (bridge) yapısıyla yazılır. Bu yapı, klasik zemin–nakarat–meyan düzenine şaşırtıcı biçimde benzer: kıta zemine, köprü meyana karşılık gelir.
| Klasik form | Günümüz karşılığı |
|---|---|
| Zemin | Kıta (verse) |
| Nakarat | Nakarat (chorus) |
| Meyan | Köprü (bridge) |
| Aranağme | Enstrümantal ara |
İlgili: Makam ve usul nedir?






Bir yanıt yazın